Muốn AI đặt tiêu đề tốt, hãy đưa cho nó câu luận điểm và người đọc của bài, xin tiêu đề theo từng kiểu riêng (câu hỏi người đọc hay tìm, lời hứa cụ thể, con số có thật trong bài, đối lập), rồi bắt nó chấm từng tiêu đề theo bộ tiêu chí bạn đặt ra — trong đó tiêu chí đầu tiên là không hứa điều bài không có. Câu lệnh "đặt mười tiêu đề hấp dẫn" thường cho ra mười biến thể giật tít.
Bài này dành cho người viết blog, bản tin, bài chia sẻ chuyên môn hay phải nghĩ tiêu đề vào phút cuối. Bạn sẽ có bộ kiểu tiêu đề, câu lệnh mẫu xin theo kiểu, bảng tiêu chí chấm, cách loại tiêu đề hứa quá nội dung và một ví dụ giả định đi trọn từ xin đến chọn.
Vì sao "tiêu đề hấp dẫn" dễ thành giật tít
Chữ "hấp dẫn" trong câu lệnh kéo mô hình về những mẫu tiêu đề được nhấp nhiều nhất trong dữ liệu nó học, và nhiều mẫu trong số đó dùng kỹ thuật gây tò mò: giấu thông tin chính, hứa bí mật, phóng đại kết quả. Bạn nhận được tiêu đề như "Điều không ai nói với bạn về việc dậy sớm" cho một bài thật ra chỉ kể ba thói quen buổi sáng khá bình thường.
Tiêu đề giật tít có thể tăng lượt nhấp ngắn hạn, nhưng người đọc thất vọng khi vào bài và nhớ tên trang của bạn theo cảm giác đó. Với người viết cá nhân, niềm tin của người đọc là tài sản lớn nhất, và mỗi tiêu đề hứa quá là một lần tiêu bớt tài sản ấy.
Tiêu đề tốt cho bài chia sẻ tri thức thường đơn giản hơn ta nghĩ: nói rõ bài trả lời câu hỏi gì, cho ai, và nếu có thể thì hé lộ một điểm khác biệt. Việc của câu lệnh là giúp AI làm đúng điều đó, thay vì để nó tự chọn tiêu chí "hấp dẫn" theo cách của nó.
Các kiểu tiêu đề nên xin riêng
Xin theo kiểu giúp danh sách đa dạng thật sự và giúp bạn biết bài của mình hợp với kiểu nào. Cột ví dụ dùng một bài giả định về chuyện học tiếng Anh khi đã đi làm.
| Kiểu | Khi nào hợp | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Câu hỏi người đọc hay tìm | Bài trả lời trực tiếp một câu hỏi | Đi làm rồi học tiếng Anh lại từ đâu? |
| Lời hứa cụ thể | Bài có cách làm rõ ràng, kết quả kiểm được | Học lại tiếng Anh khi đã đi làm: lịch ba mươi phút mỗi ngày |
| Con số có thật trong bài | Bài có danh sách hoặc mốc thời gian rõ | Sáu tháng học lại tiếng Anh sau giờ làm: những gì thay đổi |
| Đối lập | Bài bác một quan niệm phổ biến | Học tiếng Anh khi đi làm: bớt ngữ pháp, thêm nghe |
| Người đọc cụ thể | Bài viết cho một nhóm hẹp | Học lại tiếng Anh cho nhân viên văn phòng làm ca |
Kiểu con số chỉ dùng khi con số có thật trong bài. Một bài có bốn ý mà tiêu đề ghi "bảy cách" là lỗi nhỏ nhưng người đọc nhận ra ngay.
Câu lệnh xin tiêu đề theo kiểu
Câu lệnh dưới đây là ví dụ giả định, chia thành các khối để bạn thay nội dung dễ dàng.
- Khối bài viết: "Luận điểm của bài: người đã đi làm học lại tiếng Anh hiệu quả hơn khi ưu tiên nghe và nói những tình huống công việc của chính mình, thay vì học lại ngữ pháp từ đầu. Bài có một lịch học ba mươi phút mỗi ngày và ba ví dụ tình huống. Người đọc: nhân viên văn phòng 25–35 tuổi, từng học tiếng Anh ở trường, nay ngại nói."
- Khối nhiệm vụ: "Đặt ba tiêu đề cho mỗi kiểu sau: câu hỏi người đọc hay tìm, lời hứa cụ thể, đối lập, người đọc cụ thể. Chỉ dùng con số nếu con số có trong mô tả bài."
- Khối giới hạn: "Mỗi tiêu đề không quá 70 ký tự. Cụm từ chính về chủ đề đặt ở nửa đầu. Không dùng các cụm gây tò mò như bí mật, điều không ai nói, sự thật bất ngờ. Không hứa kết quả bài không chứng minh được."
- Khối chấm: "Chấm mỗi tiêu đề theo bốn tiêu chí: đúng với nội dung, rõ bài dành cho ai, cụ thể, tự nhiên khi đọc to. Mỗi tiêu chí ghi đạt hoặc chưa đạt kèm một câu lý do."
Tách khối chấm ra khỏi khối nhiệm vụ giúp AI không tự chấm cao cho tiêu đề của mình một cách chung chung. Bạn có thể chạy khối chấm ở lượt sau, sau khi đã gạch bớt những tiêu đề rõ ràng không hợp.
Bộ tiêu chí chấm tiêu đề
Đúng với nội dung. Đọc tiêu đề, rồi đọc bài. Nếu người đọc vào bài vì một lời hứa mà bài chỉ trả lời một phần, tiêu đề chưa đạt dù hay đến đâu. Đây là tiêu chí loại, không phải tiêu chí cộng điểm.
Rõ dành cho ai, giải quyết gì. Người lướt danh sách kết quả tìm kiếm chỉ dành một hai giây cho mỗi tiêu đề. Họ cần nhận ra ngay bài có dành cho mình không.
Cụ thể. So "Mẹo học tiếng Anh hiệu quả" với "Học lại tiếng Anh khi đã đi làm: lịch ba mươi phút mỗi ngày". Tiêu đề thứ hai cho biết người đọc, cách làm và quy mô thời gian.
Độ dài hợp nơi hiển thị. Trang kết quả tìm kiếm và nhiều nền tảng mạng xã hội cắt bớt tiêu đề dài, thường quanh mức sáu mươi đến bảy mươi ký tự tuỳ nơi và tuỳ thiết bị. Đặt phần quan trọng ở đầu để dù bị cắt vẫn đủ nghĩa; kiểm cách hiển thị thực tế ở nơi bạn đăng.
Tự nhiên khi đọc to. Tiêu đề bạn ngượng khi đọc thành tiếng cho bạn bè nghe thường là tiêu đề quá đà. Phép thử này đơn giản mà loại được rất nhiều tiêu đề kiểu quảng cáo.
Từ danh sách đến tiêu đề cuối
Các bước dưới đây giúp bạn đi từ khoảng mười lăm tiêu đề AI đưa ra đến một tiêu đề cuối trong vòng mười phút.
- Gạch ngay những tiêu đề trượt tiêu chí đúng với nội dung, không cần cân nhắc.
- Trong số còn lại, chọn ba tiêu đề bạn thích nhất ở những kiểu khác nhau.
- Nhờ AI đóng vai người đọc mục tiêu đang lướt danh sách kết quả tìm kiếm: "Với ba tiêu đề này, bạn nhấp vào cái nào, vì sao, và bạn mong bài có gì sau khi nhấp?" Câu trả lời phần mong đợi rất đáng đọc.
- So phần mong đợi đó với bài thật. Tiêu đề nào tạo mong đợi mà bài đáp ứng trọn vẹn nhất là ứng viên tốt nhất.
- Tự sửa tiêu đề được chọn: thay một hai từ cho đúng giọng của bạn, kiểm độ dài, đọc to.
Bước ba và bốn là phần thường bị bỏ qua nhưng lại bắt được lỗi hứa quá hiệu quả nhất. Khi người đọc giả lập mong đợi điều bài không có, bạn hoặc sửa tiêu đề, hoặc nhận ra bài đang thiếu một phần đáng viết thêm.
Một bài, nhiều nơi đăng: đổi tiêu đề theo chỗ hiển thị
Trang blog và kết quả tìm kiếm. Người đọc đến với một câu hỏi trong đầu và so tiêu đề của bạn với chín tiêu đề khác. Ưu tiên cụm từ họ gõ, đặt ở đầu, phần sau dấu hai chấm dành cho điểm khác biệt của bài. Câu lệnh nên ghi rõ "tiêu đề cho trang kết quả tìm kiếm, người đọc đang tìm câu trả lời".
Dòng tiêu đề thư của bản tin. Người nhận đã đăng ký và biết bạn, nên tiêu đề có thể gần gũi như một lời nhắn, nói thẳng bài tuần này giúp được gì. Câu lệnh nên kèm hai ba dòng tiêu đề thư cũ có tỷ lệ mở tốt để AI học giọng, và nhắc không dùng chữ in hoa toàn bộ hay dấu chấm than liên tiếp.
Bài đăng mạng xã hội dẫn về bài. Ở đây câu mở của bài đăng đóng vai tiêu đề. Nó cần đứng được một mình, nói một ý cụ thể của bài, không chỉ là lời mời đọc. Xin AI ba câu mở theo ba ý khác nhau trong bài, rồi chọn ý mà người theo dõi trang của bạn quan tâm nhất.
Tiêu đề phụ và đoạn mô tả ngắn. Nhiều nơi hiển thị thêm một dòng mô tả dưới tiêu đề. Đây là chỗ để nói rõ cách làm hoặc phạm vi bài mà tiêu đề không đủ chỗ. Câu lệnh có thể xin tiêu đề và mô tả theo cặp, yêu cầu hai dòng không lặp chữ của nhau.
Ví dụ giả định: chọn tiêu đề cho một bài về học lại tiếng Anh
Với câu lệnh ở trên, AI đưa ra mười hai tiêu đề. Ba tiêu đề bị gạch ngay: một tiêu đề hứa "nói trôi chảy sau ba tháng" trong khi bài không chứng minh điều đó, một tiêu đề dùng con số bảy mà bài chỉ có bốn ý, một tiêu đề dạng câu hỏi tu từ không cho biết bài nói gì.
Ba tiêu đề vào vòng sau là: "Đi làm rồi học tiếng Anh lại từ đâu?", "Học lại tiếng Anh khi đã đi làm: lịch ba mươi phút mỗi ngày" và "Học tiếng Anh khi đi làm: bớt ngữ pháp, thêm nghe". Khi đóng vai người đọc, AI nói nó sẽ nhấp vào tiêu đề thứ hai và mong bài có lịch cụ thể từng ngày trong tuần. Bài thật chỉ có lịch chung cho một ngày.
Người viết có hai lựa chọn: đổi tiêu đề bớt cụ thể, hoặc bổ sung một bảng lịch theo tuần. Vì bảng đó dễ làm và hữu ích với người đọc, người viết chọn bổ sung. Tiêu đề cuối giữ gần nguyên, chỉ đổi "ba mươi phút mỗi ngày" thành "ba mươi phút mỗi ngày trong tám tuần" sau khi bảng lịch đã được viết thêm. Đây là trường hợp tiêu đề giúp làm bài tốt hơn, chứ không chỉ gói bài cho đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt tiêu đề trước khi viết bài không?
Một tiêu đề tạm trước khi viết giúp giữ trọng tâm, nhưng tiêu đề cuối nên đặt sau khi bài đã xong vì bài thường thay đổi trong lúc viết. Khi đó tiêu đề phản ánh đúng điều bài thật sự làm được, không phải điều bạn định làm lúc đầu.
Tiêu đề có cần chứa từ khoá tìm kiếm không?
Nếu bài muốn được tìm thấy qua công cụ tìm kiếm, nên có cụm từ người đọc thật sự gõ, đặt ở nửa đầu tiêu đề. Nhưng đừng nhồi nhiều từ khoá đến mức tiêu đề đọc không tự nhiên; tiêu đề viết cho người trước, cho máy sau.
Có nên đặt tiêu đề dạng câu hỏi không?
Câu hỏi hợp khi đó đúng là câu người đọc hay hỏi và bài trả lời trực tiếp. Tránh câu hỏi tu từ kiểu bạn có biết hay tại sao không ai nói, vì chúng không cho người đọc biết bài chứa gì và dễ bị xem là giật tít.
Tiêu đề cho bản tin email có khác tiêu đề bài blog không?
Có khác. Dòng tiêu đề thư được đọc trong hộp thư giữa nhiều thư khác, người đọc đã biết bạn là ai, nên có thể thân mật hơn và không cần từ khoá tìm kiếm. Tuy vậy tiêu chí đúng với nội dung vẫn giữ nguyên.
Có nên thử hai tiêu đề khác nhau cho cùng một bài để xem cái nào tốt hơn không?
Một số nền tảng bản tin và mạng xã hội cho phép thử như vậy. Khi thử, chỉ so những tiêu đề cùng trung thực với nội dung; nếu tiêu đề thắng là tiêu đề hứa quá, lượt nhấp cao hơn không phải là kết quả tốt.
Có cần ghi rõ dùng AI khi chỉ nhờ AI đặt tiêu đề không?
Việc ghi chú phụ thuộc quy định của nơi bạn đăng bài và cách bạn muốn minh bạch với người đọc. Nhiều người viết coi việc nhờ AI gợi tiêu đề giống như hỏi ý đồng nghiệp; dù chọn cách nào, tiêu đề cuối vẫn do bạn chịu trách nhiệm.